Medeniyet Tarihi

Siyaset Felsefesi Nedir?

Siyaset felsefesi, devletin, iktidarın, adaletin, özgürlüğün ve yasaların meşruluğunu sorgulayan felsefe dalıdır. 'Devlet neden var olmalı?', 'İktidar ne zaman meşrudur?', 'Birey devlete karşı hangi haklara sahiptir?' gibi medeniyetin temel sorularını araştırır.

Mutlakiyet: Teori ve Pratik

Mutlakiyet (absolutism), tüm egemenliğin tek bir yöneticide toplandığı, güçler ayrılığının ve kurumsal dengelemenin bulunmadığı yönetim biçimidir. 'L'État, c'est moi' (Devlet benim) sözüyle özdeşleşen XIV. Louis dönemi Fransası, mutlakiyetin klasik örneğidir.

XIV. Louis Portresi (1704) — Mutlakiyetin Görsel Dili

Hyacinthe Rigaud'nun 1704'te çizdiği XIV. Louis portresi, mutlak monarşinin görsel propagandasının zirvesidir. Kral; ermine pelerin, asa, taç ve taşıma kılıcıyla 'tanrısal hak' iddiasını imgelerle anlatır.

Hobbes'un Leviathan'ı — Modern Devlet Felsefesinin Doğuşu

Thomas Hobbes'un 1651'de yayımlanan Leviathan'ı, medeniyet tarihinde devletin doğuşunu sözleşmeyle açıklayan ilk sistemli eserdir. 'Doğa durumu'nda hayatın 'yoksul, sefil, iğrenç, vahşi ve kısa' olduğu tezinden hareket eden Hobbes, gücünü bireylerin sözleşmesinden alan, bölünmez egemenliğiyle barışı sağlayan yapay bir organizma — Leviathan — önerir.

İngiliz İç Savaşı ve Hobbes

1642-1651 İngiliz İç Savaşı, kral ile parlamento arasındaki egemenlik mücadelesidir. Savaşın yarattığı kaos, Hobbes'un Leviathan'ında bölünmez egemenlik savunusunun doğrudan esin kaynağı oldu: Bölünen iktidar iç savaştır.

Locke ve Aydınlanma

John Locke, doğal haklar (yaşam, özgürlük, mülkiyet), hükümetin rıza ile kurulması ve darbe hakkı teorileriyle Aydınlanma'nın ve liberal demokrasinin kurucu filozofudur. İki Hükümet Üzerine Deneme (1689) Amerikan ve Fransız beyannamelerinin fikir kaynağıdır.

Bağımsızlık Beyannamesi ve İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi

1776 Amerikan Bağımsızlık Beyannamesi ve 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi, modern demokrasinin iki kurucu metnidir. İlki kopuşun (bağımsızlığın), ikincisi dönüşümün (egemenliğin ulusa geçişinin) beyannameleridir; ikisi de Lockecu doğal haklar geleneğinden doğar.

Sanayi Devrimine Giriş ve Sanayi Öncesi Toplum

Sanayi Devrimi öncesi Avrupa toplumu tarıma dayalı, kırsal ve lonca düzenindeydi. Nüfusun büyük çoğunluğu toprakta çalışır; üretim el tezgâhlarında, evlerde ve atölyelerde yapılırdı. 18. yüzyıl İngiltere'sinde bu düzen, buhar gücü ve fabrika sistemiyle tarihinde ilk kez köklü biçimde değişti.

Sanayi Devriminin Özellikleri

Sanayi Devrimi; buhar gücü, fabrika sistemi, makineleşme, köyden kente göç ve sermaye-emeğin ayrışmasıyla tanımlanır. İnsanlık tarihinde ilk kez üretim, insan ve hayvan gücüne değil makineye dayandı ve ekonomik büyüme sürekli hale geldi.

Sanayi Devriminin Sonuçları

Sanayi Devrimi kentleşmeyi, nüfus patlamasını, dünya ticaretinin entegrasyonunu, emperyalizmi, işçi sınıfı ve sosyalizmi, kadın-çocuk emeği tartışmalarını ve refah devletinin tohumlarını doğurdu. Dünya, tarım medeniyetinden endüstri medeniyetine geçti.

William Blake — 'The Tyger' ve Sanayi Çağının Şiiri

William Blake'in 1794 tarihli 'The Tyger' (Kaplan) şiiri Songs of Experience kitabındadır. Kaplanın 'dehşet veren simetrisi', sanayi çağının makine enerjisini, ateşini (fırınlar, ocaklar) ve yaratıcılıkla yıkımın iç içeliğini sorular: 'Ölümsüz el ya da göz, korkunç simetrini hangi çerçevede ördü?'

Malthus, Marx ve Darwin — Üç Dönüştürücü Teori

19. yüzyılın üç büyük teorisyeni sanayi çağının sorunlarına üç farklı cevap üretti: Malthus nüfus ile gıda aritmetiğini, Marx emek-sermaye çelişkisini, Darwin evrimle doğal seçilimi analiz etti. Üçü de medeniyetin kendini anlama biçimini kalıcı değiştirdi.

1830 Devrimi ve 1832 Reform Kanunu

1830 Temmuz Devrimi Fransa'da Bourbon mutlakiyetini devirip anayasal 'Temmuz Monarşisi'ni kurdu; aynı yıl Belçika bağımsızlığını kazandı. İngiltere'de ise sanayi burjuvazisinin temsili için 1832 Büyük Reform Yasası kabul edildi — parlamento temsilinde tarihî düzlük.

1848 Devrimleri — Milletlerin Baharı

1848'de Fransa'dan Alman ve İtalyan devletlerine, Avusturya İmparatorluğu'ndan Macaristan'a uzanan devrim dalgası 'Milletlerin Baharı' olarak anılır. Mutlakiyetin Avrupa çapında sarsıldığı, ulusalcılığın, liberalism ve işçi hareketinin aynı sahnada buluştuğu yıldır.

Tek Tanrıcılık (Monoteizm) Nedir?

Tek tanrıcılık, evrenin yalnızca tek bir tanrı tarafından yaratıldığına ve yönetildiğine inanır. Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam 'kitaplı' tek tanrıcı tradisyonları oluşturur; Zerdüştlük ise tarihte bilinen en eski monoteist eğilimli dinlerden biridir.

Sikhizm

Sikhizm, 15. yüzyılda Kuzey Hindistan'da Guru Nanak'ın öğretisiyle doğdu. Tek tanrıya ibadet, tüm insanların eşitliği, kast sisteminin reddi, sadelik ve topluluk hizmeti (langar) temel ilkeleridir; kutsal kitabı Guru Granth Sahib'dir.

Zerdüştlük ve Sikhizm Karşılaştırması

Zerdüştlük (MÖ ~1000, İran) ve Sikhizm (MS 15. yüzyıl, Pencap) farklı çağ ve coğrafyalarda doğsa da ikisi de tek yüce tanrı inancı, iyi söz-düşünce-davranış etiği ve ritüelden çok içtenliğe vurguyla tanınır. Karşılaştırma, monoteist tradisyonların akrabalığını gösterir.

Vahiy Tradisyonları (Revelation Traditions)

Vahiy tradisyonları, kutsal hakikatin tanrı tarafından peygamberlere 'açılımı' (revelation) fikrine dayanan dinlerdir: Yahudilik (Tevrat, Musa), Hristiyanlık (İncil, İsa), İslam (Kur'an, Muhammed) ve İslam içindeki sonraki akımlar bu şemaya girer. Vahiy, kutsal metnin otoritesinin kaynağıdır.

Mormonluk (LDS Kilisesi)

Mormonluk, 1830'da Joseph Smith'in New York'ta kurduğu İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'dir (LDS). Book of Mormon'ı kutsal metin edinir; Amerika kıtasının da kutsal tarihin bir sahnesi olduğu inancıyla Hristiyanlık içinde ayrı bir restorasyon hareketidir.

Urantia Kitabı ve Bahai İnancı

Urantia Kitabı (1955), 'Urantia' adını verdiği dünyanın kozmik tarihini anlatan, vahiy iddiasındaki büyük bir metindir; Bahai İnancı ise 19. yüzyıl İran'ında Bahaullah'ın kurduğu, bütün büyük dinlerin ardışık açıkılımları sayan evrensel barış dinidir. İkisi de modern dönem yeni dinî hareketlerin medeniyet tartışmalarına örnektir.

Rastafaryanizm (Rastafari Hareketi)

Rastafari, 1930'larda Jamaika'da doğdu; Etiyopya imparatoru Haile Selassie I'i tanrının yeryüzündeki tezahürü (Jah) sayar. Afrika kökenli diasporanın kimlik, adalet ve 'Babylon'dan (baskıcı sistem) 'Zion'a (Afrika) dönüş umudunu birleştirir; reggae müziğiyle dünyaya yayıldı.