Sanayi Devrimi
Malthus, Marx ve Darwin — Üç Dönüştürücü Teori
19. yüzyılın üç büyük teorisyeni sanayi çağının sorunlarına üç farklı cevap üretti: Malthus nüfus ile gıda aritmetiğini, Marx emek-sermaye çelişkisini, Darwin evrimle doğal seçilimi analiz etti. Üçü de medeniyetin kendini anlama biçimini kalıcı değiştirdi.
Malthus: Nüfus İlkesi
Thomas Malthus, 1798 Nüfus İlkesi Denemesi'nde nüfusun geometrik, gıdanın aritmetik büyüdüğünü, bu yüzden yoksulluğun doğal bir denge mekanizması olduğunu savundu. Karamsar tezi tartışmalı olsa da ekonomiyi 'kasvetli bilim' yapan analiz ve nüfus çalışmalarının kuruluşu onunla ilişkilendirilir.
Marx: Tarih ve Emek
Karl Marx, Hegel'in diyalektiğini maddeci tarihe çevirerek sınıf mücadelesini tarihin motoru yaptı. Marx ve Engels'in 1848 Komünist Manifestosu ve Das Kapital (1867), sanayi toplumunu emek-değer ve sermaye birikimi üzerinden çözümladı; 20. yüzyılın en etkili siyasi akımlarından birinin fikri temelini kurdu.
Darwin: Evrim
Charles Darwin'in 1859'da yayımlanan Türlerin Kökeni, doğal seçilimle evrim teorisini bilime yerleştirdi: Kendini çevreye en iyi uyarlayanlar hayatta kalır. Teori biyolojiyi dönüştürdü; 'evrim' kavramı sosyoloji, ekonomi ve felsefede (bazen bilimsel olmayan biçimlerde) yaygınlaştı.
Sık Sorulan Sorular
Malthus'un temel tezi nedir?
Nüfusun geometrik, gıda üretiminin aritmetik büyüdüğü, bu nedenle nüfus baskısının yoksulluğu doğurduğu tezidir.
Darwin'in Türlerin Kökeni ne zaman yayımlandı?
1859'da yayımlandı ve doğal seçilim yoluyla evrim teorisini bilim dünyasına soktu.
Marx tarihin motoru neye bağlar?
Marx'a göre tarihin motoru sınıf mücadelesidir; sanayi toplumunda burjuvazi-proletarya çelişkisi merkezdedir.