Mustafa Kemal Atatürk
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu
19 Mayıs 1881 — 10 Kasım 1938
Türkiye Cumhuriyeti'nin 1. Cumhurbaşkanı · Kurtuluş Savaşı Komutanı · TBMM Başkanı
Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı'nı yöneten, Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran ve çağdaşlaşma devrimlerini gerçekleştiren devlet adamı ve komutan. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi başlattı; 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'i ilan etti.
Hayatı ve Askerlik Kariyeri
Atatürk 1881'de Selanik'te doğdu. Harp Okulu'ndan kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nda görev yaptı; 1915 Çanakkale (Arıburnu ve Anafartalar) komutanlığıyla üne kavuştu.
Milli Mücadele
Mondros Mütarekesi sonrası işgaller baş gösterdiğinde, Atatürk 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri, Amasya Görüşmeleri ve Misak-ı Milli ile ulusal birlik sağlandı. 23 Nisan 1920'de TBMM açıldı ve düzenli ordu kuruldu. Sakarya ve Büyük Taarruz zaferleriyle Yunan işgali sona erdi.
Cumhuriyet'in İlanı ve Devrimler
1922'de saltanat kaldırıldı; 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilerek Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçildi. 1924'te hilafet kaldırıldı; eğitim, hukuk (Medeni Kanun), kıyafet, harf (1928 Latin alfabesi), takvim ve kadın hakları devrimleri yapıldı.
Ölümü
Atatürk 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda öldü. Naaşı 1953'ten bu yana Ankara'da Anıtkabir'dedir. Her yıl 10 Kasım saat 09.05'te Türkiye'de saygı duruşunda bulunulur.
1930'lar: Dünyada ve Türkiye'de
Atatürk'ün son on yılında dünya ekonomik buhrandan çıkarken totaliter rejimler yükseliyordu. Türkiye bu ortamda tarafsızlık ve bağımsız kalkınma çizgisini izledi: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ile Sümerbank ve Etibank kuruldu; Paşabahçe cam, İzmit kâğıt ve Kayseri dokuma fabrikaları erken sanayi kuruluşlarıdır.
Kültürel Hamle
Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu; Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (1935) akademik altyapıyı genişletti. Güzel Sanatlar Akademisi'nin gelişimi, halkevleri (1932) ve köy enstitüleri fikrinin tohumları bu dönemde atıldı. 1932'de ilk Türk Tarih Kongresi toplandı.
Öne Çıkan Bilgiler
- 1934'te kadınlara seçme-seçilme hakkı; birçok Avrupa ülkesinden önce
- 1928 Harf Devrimi ve Millet Mektepleriyle okuma-yazma seferberliği
- 'Ne mutlu Türküm diyene' ve 'Yurtta sulh cihanda sulh' mısraları onundur
Sık Sorulan Sorular
Atatürk kimdir?
Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı komutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır (1881-1938).
Atatürk kaç yaşında öldü?
1881 doğumlu olan Atatürk, 10 Kasım 1938'de 57 yaşında öldü.
Atatürk nerede doğdu?
Atatürk 1881'de Selanik'te (bugünkü Yunanistan) doğdu.
Cumhuriyet ne zaman ilan edildi?
Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk'ün 10. Yıl Nutku ne zaman okundu?
29 Ekim 1933'te; 'Ne mutlu Türküm diyene' vecizesi bu nutkta yer alır.
İlgili Konular
Çanakkale Savaşları
1915 · Kazanan: Osmanlı Devleti
Sakarya Meydan Muharebesi
1921 · Kazanan: TBMM kuvvetleri
Büyük Taarruz
1922 · Kazanan: TBMM kuvvetleri
Cumhuriyet'in İlanı
1923 · Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923'te TBMM'de anayasa değişikliğiyle ilan edildi. 'Türkiye Devleti'nin şekli hükümeti cumhuriyettir' maddesi kabul edildi ve Mustafa Kemal Paşa ilk cumhurbaşkanı seçildi.
TBMM'nin Açılışı
1920 · Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Mustafa Kemal Paşa meclis ve hükümet başkanı seçildi; ulusal egemenliğe dayalı yeni devlet düzeninin ilk kurumu doğdu. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı bu anının anısına kutlanır.
Misak-ı Milli
1920 · Misak-ı Milli (28 Ocak 1920), son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, yeni Türk devletinin bağımsızlık ve sınır ilkelerini belirleyen anddır. İstanbul'un işgali (16 Mart 1920) bu kararın doğrudan sonucudur.
Lozan Antlaşması
1923 · Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923), Kurtuluş Savaşı'nın uluslararası hukukta tescil edildiği, yeni Türkiye Devleti'nin bağımsızlığını ve Misak-ı Milli sınırlarını büyük ölçüde güvence altına alan antlaşmadır. İsmet Paşa (İnönü) TBMM adına imzaladı.