Alparslan
Büyük Selçuklu Sultanı
1029 — 15 Aralık 1072
Büyük Selçuklu Sultanı
Alparslan, Büyük Selçuklu Devleti'nin ikinci sultanı. 1071 Malazgirt Savaşı'nda Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i yenerek Anadolu'nun Türklere açılmasının kapısını araladı. Malazgirt zaferiyle Türk tarihinin dönüm noktasını yarattı.
Tahta Çıkışı
Alparslan, 1063'te amcası Tuğrul Bey'in ölümünden sonra Büyük Selçuklu tahtına çıktı. Tuğrul Bey'in devlet kurucu politikasını sürdürerek Abbasi halifesini koruyuculuğunu üstlendi, Azerbaycan ve Güney İran topraklarını devletine kattı.
Malazgirt Zaferi
26 Ağustos 1071'de, Alparslan'ın 40-50 bin kişilik atlı ordusu, Romen Diyojen'in 100 bin kişilik (kaynaklarda farklı rakamlar) Bizans ordusunu Malazgirt ovasında büyük bir yenilgiye uğrattı. Türkmen akıncılarının kanat saldırıları ve hilal (turan) taktiğiyle Bizans ordusu kuşatıldı; imparator esaret alındı. Alparslan, Diyojen'i affedip antlaşma yaparak serbest bıraktı.
Anadolu'nun Türkleşmesi
Malazgirt zaferi Anadolu kapısını Türklere açtı. Selçuklu komutanları (Artuk, Tutak, Mengücek, Danişmend gibi) Anadolu'ya akınlar düzenledi; kısa sürede İznik'e kadar ilerlendi (1075). Bu süreç, bugünkü Türkiye'nin demografik ve kültürel temelinin atılması anlamına gelir.
Ölümü
Alparslan, 1072'de bir Türkmen hükümdarı üzerine sefer giderینده muhafızı Yusuf el-Harvezmi tarafından hançerlenerek öldü. Türbesi Rey yakınında Merv'dedir.
Malazgirt Öncesi Strateji
Alparslan, asıl hedefi olan Mısır (Fâtımî) seferinden dönerken Bizans tehdidiyle karşılaştı; hızla doğuya dönerek ordu topladı. Ordusunda küçük bir Bizans gücüyle ittifak umulan Fâtımî dengesi, İslam dünyasındaki Sünni-Şii rekabetinin bir görüntüsüydü. Zafer, bu stratejik çevikliğin sonucudur.
Ölümü ve Türbesi
1072'de bir mahkûmun hançeriyle vefat etti; yerine oğlu Melikşah geçti. Türbesi Merv yakınlarındadır; 2020'lerde Türkiye tarafından restore edilerek anıtmezara dönüştürüldü.
Sık Sorulan Sorular
Alparslan kimdir?
Alparslan, 1063-1072 arasında hüküm süren Büyük Selçuklu sultanıdır. 1071 Malazgirt Savaşı'nda Bizans'ı yenerek Anadolu'nun Türkleşmesini başlatan komutandır.
Malazgirt Savaşı'nda kim kazandı?
Malazgirt Savaşı'nı Alparslan komutasındaki Büyük Selçuklu ordusu kazandı; Bizans İmparatoru Romen Diyojen esaret alındı.
Alparslan Malazgirt'te kaç askerle savaştı?
Kaynaklar 40-50 bin civarı bir ordu bildirir; Bizans ordusu ise 100 bine yakın kabul edilir.