Orhun Yazıtları
732 · Orhun Vadisi (Mongolistan) · 732 yılındaki olaylar
Orhun (Göktürk) Yazıtları; 732'de Kül Tigin ve 734'te Bilge Kağan adına dikilen, Tonyukuk Yazıtıyla (720'ler) birlikte Türk dilinin en eski yazılı belgeleridir. Devlet yönetimi, millet bilinci ve tarih şuuru bu taşlarda ilk kez yazılıya geçmiştir.
Nedenleri
- Göktürk devlet geleneğinin ve zaferlerinin kalıcılaştırılması isteği
- Türkçenin yazıya geçirilmesi ihtiyacı
Gelişimi
- Yazıtlar Göktürk (runik) alfabesiyle dikildi; Bilge Kağan'ın ağzından devlet dersleri verildi.
- 'Türk milleti sarsılmasın diye gece uyumadım' diyen metinler, millet-derlet (bütünleşme) bilincin ilk ifadesidir.
- 19. yüzyılda Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen tarafından çözüldü (1893).
Sonuçları
- Türk dili ve edebiyatının ilk anıtları ortaya çıktı.
- Türk devlet anlayışı ve tarih şuuru yazılı temele oturdu.
Önemi
Türk kültür tarihinin en kutsal belgeleri; milli bilincin yazılı kökü.
Öne Çıkan Bilgiler
- 732 Kül Tigin, 734 Bilge Kağan, 720'ler Tonyukuk
- 1893'te Vilhelm Thomsen tarafından çözüldü
- Türkçenin en eski yazılı anıtları
Metinlerin Mesajı
Yazıtlar üç mesaj örgüsü taşır: devletin kuruluş hikâyesi, Çin'e karşı uyarı ('Türk kaçmasın Çin'e') ve millete öğüt. 'Binlerce yıl sonra okuyan için' hitabı, geleceğe yazılmış bir vasiyettir. Moğolistan'ın Orhun vadisindeki anıtlar ziyarete açıktır.
Sık Sorulan Sorular
Orhun Yazıtları ne zaman dikildi?
Kül Tigin Yazıtı 732'de, Bilge Kağan Yazıtı 734'te dikildi.
Orhun Yazıtları'nı kim çözmuştur?
Göktürk alfabasını 1893'te Danimarkalı Vilhelm Thomsen çözmuştür.