İlk Türk Devletleri (Hunlardan Uygurlara)
İlk Türk devletleri konu anlatımı: Hunlar (Mete Han), Göktürkler (Orhun Yazıtları), Uygurlar (yerleşik hayat) ve onluk teşkilat, kut anlayışı, kurultay gibi temel kavramlar. KPSS tarih sorularının en çok işlem yaptığı ünitedir.
Siyasi ve Sosyal Yapı
İlk Türk devletlerinde devlet yönetiminde 'kut' (tanrı tarafından verilen egemenlik hakkı), 'töre' (yazılı olmayan hukuk) ve kurultay (halk-meclis) temel kurumlardır. Ordu onluk sistemle (10-100-1000-10000) teşkilatlanmıştır. Devlet 'devletin mülkiyeti hanedanındır' (hanedan egemenliği) anlayışıyla yönetilmiştir.
Göktürkler ve Yazı
Göktürkler, adlarını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir (552-744). Orhun Yazıtları (732-734) Türkçenin ilk yazılı anıtlarıdır: Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk yazıtları. Bu metinler, devlet şuuru ve millet bilincinin ilk yazılı ifadesidir.
Uygurlar ve Yerleşik Hayat
Uygurlar (744-840) Maniheizmi kabul ederek yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir; kâğıt ve matbaa kullandılar, Turfan'da şehir kültürü geliştirdiler. Göktürk yazısını geliştirip bol metin bıraktılar.
Sık Sorulan Sorular
İlk Türk devletlerinde egemenlik anlayışı nedir?
Egemenlik (kut) tanrı tarafından hanedana verilmiştir; yönetim töre ile düzenlenir.
Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti hangisidir?
Uygurlar; Maniheizmi kabul ederek yerleşik düzene geçtiler.