Ömer Hayyam
18 Mayıs 1048 — 4 Aralık 1131
Matematikçi · Astronom · Şair
Ömer Hayyam (1048-1131), Melikşah'ın takvim komisyonunda yıl uzunluğunu olağanüstü doğrulukla hesaplayan matematikçi-astronom; rubaileriyle dünya edebiyatına geçmiş İranlı bilge. Cebirde kübik denklemleri sistematik inceleyen ilk âlimdir.
Bilim İnsanı
İsfahan Rasathanesi'nde çalıştığı ekiple Celali takvimini hazırladı; yıl uzunluğu hesabı modern değere saniyeler yaklaşıyordu. Cebir Üzerine Risale'sinde üçüncü derece denklemleri sınıflandırdı — cebir tarihinin dönüm noktalarından.
Rubailer
Dörtlükleri; hayatın kısalığı, zaman ve insaf temalarıyla evrensel yankı buldu; FitzGerald'ın İngilizce çevirisi (1859) onu Batı'nın en sevdiği şairlerinden biri yaptı.
Cebir Risalesi
Risale fi'l-Barahin ala Masa'il el-Cebr ve'l-Mukabele'de üçüncü derece denklemleri konik kesitlerle geometrik çözer; bu yaklaşım cebirin geometrik analizle buluştuğu ilk örneklerdendir. Hayyam, denklem sınıflamasında 25 tip tanımladı.
Rubailerin Yolculuğu
Rubailer, FitzGerald'ın 1859 tarihli serbest çevirisiyle İngiliz edebiyatında akım yarattı; 'yiyip içelim' (carpe diem) teması Victoria döneminde sansasyon oldu. Rubailerin otantisliği bugün de tartışılır; İran'da Neişabur'daki türbesi modern anıtmezara dönüştürüldü.
Sık Sorulan Sorular
Ömer Hayyam kimdir?
Ömer Hayyam, Celali takviminde çalışan matematikçi-astronom ve rubailerinin yazarı İranlı bilgedir (1048-1131).
Ömer Hayyam kaç rubai yazdı?
Kendisine atfedilen 1000'den fazla rubai vardır; otantik olanların sayısı tartışmalıdır.