İbn Haldun
27 Mayıs 1332 — 17 Mart 1406
Tarihçi · Sosyolog · Devlet Adamı
İbn Haldun (1332-1406), Mukaddime'siyle tarih yazıcılığını, sosyoloji ve ekonomi öncüllerini kuran Kuzey Afrikalı bilgedir. 'Asabiyet' (grup dayanışması) ve medeniyetlerin doğuş-çöküş döngüsü teorisiyle sosyal bilimlerin öncüsü sayılır.
Mukaddime
1377'de yazılmaya başlanan Mukaddime, tarihin felsefesini ve toplumsal yasaları arayan ilk sistemli çalışmadır: asabiyet, üretim tarzları, şehir-bedevi ilişkisi ve devletin ekonomisi çözümlenir. Eser, Batı'da sosyolojinin ve iktisat tarihinin habercisi olarak okunur.
Hayatı
Tunus, Fas, Gırnata ve Kahire'de devlet görevleri yapan İbn Haldun, Timur'la Kahire'de görüştü. Kahire'de Maliki kadısı olarak görev yaptı; Mukaddime dahil Kitabü'l-İber'in yazarıdır.
Mukaddime'nin Planı
Mukaddime altı bölümdür: insan toplumu ve bedeviyet, devlet ve hilafet, iktisat ve geçim, şehir hayatı, zanaatlar ve ilimler. Her bölümde olgusal gözlem-neden ilişkisi kurulur; 'umran' (medeniyet) kavramı kitabın anahtarıdır.
Modern Etkisi
Mukaddime, 19. yüzyılda Avrupalı oryantalistlerce keşfedildi; Toynbee onu 'tarihte kurulan en büyük eser' olarak niteledi. Sosyoloji, antropoloji ve iktisat tarihi derslerinde İbn Haldun atıflarla yaşar; asabiyet kavramı modern grup dinamikleriyle karşılaştırılır.
Sık Sorulan Sorular
İbn Haldun kimdir?
İbn Haldun, Mukaddime'siyle sosyolojinin ve tarih felsefesinin kurucularından sayılan Kuzey Afrikalı âlimdir (1332-1406).
İbn Haldun Timur'la görüştü mü?
Evet; 1401'de Şam kuşatmasında Timur'la görüşmeler yaptı ve Memlûk-Timur diplomasisinde rol üstlendi; bu görüşmeleri hatıratında anlatır.